4.69/5 (16)

Merkezsiz Otonom Organizasyon -Decentralized Autonomous Organization (DAO)- Nedir?

Kripto paraların hayatımıza girmesi ile birlikte birçok yeni tanım ve uygulama da hayatımızın vazgeçilmezleri olmaya başladı. Blockchain üzerine kurulan teknolojiler, uygulamalar ve kontratlar bazen gelecekte yaşıyormuşuz hissi veriyor. Her ne kadar uçan arabalarıyla işe giden Jetgilleri görmesek de (henüz!) DApp, Merkezsiz Otonom Organizasyonlar (MOO) gibi gelişmeler bizi heyecanlandırıyor.

Peki nedir bu DAO-MOO? Avantajları nelerdir? Varsa dezavantajları nelerdir?

Kısaca söylemek gerekirse MOO, organizasyonun kurallarının karmaşık bir simge yönetişimi yoluyla akıllı sözleşmenin koduna entegre edildiği karmaşık bir akıllı sözleşmedir. Bitcoin ağının türünün ilk örneği olduğunu söyleyebilir.

Bir örnekle açıklayalım. Ünlü bir kahve dükkanının çalışanı olarak elektrikle çalışan bir robot düşünün. Müşterilerin siparişlerini alıyor, istenilen kahveyi hazırlıyor, ödemeleri kriptopara olarak alıyor ve şarjı azaldığı zaman mola vererek tezgâhın arkasında şarj ünitesine kriptopara ödeyerek şarjını dolduruyor. Daha sonra tekrar tezgahının başına geçiyor. İşte bunu müdürleri, genel müdürleri olmayan, iş tanımı kodlarında olan ve bu kodların dışına çıkmayan çalışanlardan oluşan bir organizasyona dönüştürün. Üçüncü taraflardan kurtulmuş olmanın yanı sıra kontrol mekanizması için insan gücünü gereksiz kullanmayı da engellemiş oluyorsunuz.

Bu sistemin birçok avantajı vardır. Örneğin, insan gücünü gereksiz kullandırmaz. Çalışma kodlara uygun gittiği için herhangi bir kontrol mekanizmasına gerek duyulmaz. Hiyerarşi olmayan kusursuz bir MOO’da her hissedar aynı eşitliktedir. Şirketin karar mekanizmasının gerektiği her alanda kullanılabilirler. Ayrıca kurallar kodlara işlendiği için tek bir kişinin isteği ile değiştirilemez. Hissedarların bir kuralın değişmesi, eklenmesi veya çıkarılması isteği de kriptografik olarak garanti altına alınır ve bir nevi kriptografik demokrasi oluşturulur.

DAO

Fakat tam da MOO’ların dezavantajı burada karşımıza çıkıyor. THE DAO (MOO girişimde bulunan bir şirket) girişiminin acemiliği sebebiyle kod içerisinde bir hata fark eden hacker, 3.6 Milyon Ether’i, hiçbir hileye başvurmadan sadece koddaki hata sayesinde (ç)almayı başardı. Hackerin tek yaptığı hatalı kodu teknik olarak takip etti ve kapağı açılan barajdaki sular gibi Etherleri transfer etti. Bu olay sonrası 20 Temmuz 2016’da Ethereum Classic ortaya çıktı.

Bazılarına göre bir diğer dezavantaj ise, finansal kararların kitlelere bırakılmasının iyi sonuçlar doğurmayacağı fikri. Kripto paralardaki yasallığın netleşmemiş olması da hâlâ büyük bir sorun teşkil etmekte.

Peki MOO’lar Nasıl Çalışır?

Öncelikli olarak MOO’nun çalışması için uygulamaya koyacağı kuralların belirlenmesi gerekir. Bu kurallar akıllı kontrat dediğimiz ve çevrimiçi olarak anonim bir şekilde bulunurlar. Aynı zamanda kendi kendilerine çalışamayacakları için insanlara ihtiyaç duyar.

Kurallar konduktan sonra, MOO için maddi aşama başlar. Burası önemli çünkü MOO, harcayabileceği veya kullanabileceği bir iç mülk, token oluşturmak zorunda. MOO’ya yatırım yapan kişiler oy kullanma hakkına sahip olur.

Maddi aşama geçildikten sonra MOO, geliştiricilerinden tamamen bağımsız ve otonom olması için dağıtılır. Açık kaynaktaki kodları her isteyen görebilir. Her türlü kural ve finansal işlemde blockchain’de tutulur. Böylece MOO, tamamen şeffaf, değişmez ve güvenilir olur.

Elbette bu kötü örnekten dersler çıkarılıyor ve MOO’ların günlük hayatımızda sadece bankaların değil müdürlerin ve genel müdürlerin de koltuğunu sallayacağı aşikâr.

Lütfen bu makaleyi değerlendirin

Yorum bırakın

android-chrome-256x256

Bitcoin Bülten

Haber ve gelişmeler için üye olun